Η ρετινόλη είναι από τα πιο αγαπημένα skincare συστατικά. Και όχι άδικα. Μπορεί να βοηθήσει στην υφή της επιδερμίδας, στη θαμπάδα, στους πόρους, στις λεπτές γραμμές και σε κάποιες περιπτώσεις ακμής. Όμως έχει και μια μικρή “δραματική” πλευρά: μπορεί να προκαλέσει ξηρότητα, κοκκινίλα, τσούξιμο και ξεφλούδισμα, ειδικά στην αρχή.
Η καλή είδηση; Πολλές παρενέργειες της ρετινόλης είναι προσωρινές και συχνά σχετίζονται με το ότι ξεκίνησες πολύ γρήγορα, πολύ συχνά ή με προϊόν πιο δυνατό από όσο αντέχει ο δερματικός σου φραγμός.
Πάμε να τα βάλουμε σε τάξη.
Τι είναι η ρετινόλη;
Η ρετινόλη είναι μια μορφή βιταμίνης Α και ανήκει στην ευρύτερη οικογένεια των ρετινοειδών. Τα ρετινοειδή χρησιμοποιούνται συχνά στην περιποίηση για ακμή, σημάδια γήρανσης, ανομοιόμορφη υφή και δυσχρωμίες. Κάποια είναι καλλυντικά, όπως η ρετινόλη, ενώ άλλα είναι φαρμακευτικά και συνταγογραφούνται από δερματολόγο, όπως η τρετινοΐνη ή η ταζαροτένη. Τα τοπικά ρετινοειδή θεωρούνται αποτελεσματικά για την ακμή, αλλά η ανεκτικότητα εξαρτάται πολύ από το προϊόν, τη συγκέντρωση και τον τρόπο χρήσης.
Με απλά λόγια: η ρετινόλη δεν είναι “κακή”. Απλώς θέλει σωστή ένταξη στη ρουτίνα. Όχι full speed από την πρώτη εβδομάδα.
Οι πιο συχνές παρενέργειες της ρετινόλης
Οι πιο συχνές αντιδράσεις εμφανίζονται τις πρώτες εβδομάδες χρήσης, ειδικά όταν η επιδερμίδα δεν έχει συνηθίσει το συστατικό. Σύμφωνα με δερματολογικές πηγές, τα τοπικά ρετινοειδή μπορούν να προκαλέσουν ξηρότητα, κοκκινίλα, ξεφλούδισμα, ερεθισμό, αίσθημα καύσου και αυξημένη ευαισθησία στον ήλιο.
1. Ξηρότητα
Η ξηρότητα είναι ίσως η πιο κλασική παρενέργεια. Μπορεί να νιώθεις το δέρμα σου “τραβηγμένο”, πιο άγριο στην υφή ή λιγότερο άνετο μέσα στη μέρα.
Συχνά συμβαίνει όταν η ρετινόλη μπαίνει σε ρουτίνα χωρίς αρκετή ενυδάτωση ή όταν χρησιμοποιείται κάθε βράδυ από την αρχή.
2. Κοκκινίλα
Η κοκκινίλα μπορεί να είναι σημάδι ότι το δέρμα σου ζορίζεται. Λίγη ερυθρότητα στην αρχή μπορεί να είναι αναμενόμενη, αλλά έντονη, επίμονη ή επώδυνη κοκκινίλα σημαίνει ότι χρειάζεται παύση ή μείωση συχνότητας.
3. Ξεφλούδισμα
Το ξεφλούδισμα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι “δουλεύει καλύτερα”. Αυτό είναι ένας από τους μεγαλύτερους skincare μύθους. Η ρετινόλη δεν χρειάζεται να σε κάνει να αλλάζεις δέρμα σαν φίδι για να είναι αποτελεσματική.
Αν ξεφλουδίζεις πολύ, το πιθανότερο είναι ότι ο δερματικός φραγμός σου έχει πιεστεί.
4. Τσούξιμο ή κάψιμο
Ένα ελαφρύ τσίμπημα μπορεί να συμβεί, ειδικά σε ευαίσθητο δέρμα. Όμως έντονο κάψιμο, πόνος ή αίσθηση “καυτής” επιδερμίδας δεν είναι κάτι που πρέπει να αγνοήσεις.
Σε αυτή την περίπτωση, σταμάτα προσωρινά τη ρετινόλη και γύρνα σε απλή ρουτίνα με καθαριστικό, ενυδατική και αντηλιακό.
5. Αυξημένη ευαισθησία στον ήλιο
Τα ρετινοειδή μπορούν να κάνουν την επιδερμίδα πιο ευαίσθητη στον ήλιο. Γι’ αυτό συνήθως προτείνονται για βραδινή χρήση, ενώ το πρωί χρειάζεται αντηλιακό ευρέος φάσματος. Η American Academy of Dermatology τονίζει ότι η χρήση ρετινοειδών πρέπει να συνοδεύεται από καθημερινή αντηλιακή προστασία.
Είναι φυσιολογικό να βγάλω σπυράκια με τη ρετινόλη;
Μερικοί άνθρωποι παρατηρούν περισσότερα σπυράκια στην αρχή. Αυτό συχνά αποκαλείται “purging”, δηλαδή μια προσωρινή φάση όπου εμφανίζονται ατέλειες σε περιοχές που ήδη έχουν τάση για ακμή.
Όμως προσοχή: δεν είναι κάθε έξαρση purging.
Αν τα σπυράκια εμφανίζονται σε σημεία όπου συνήθως δεν βγάζεις, αν συνοδεύονται από έντονο ερεθισμό ή αν η κατάσταση χειροτερεύει για πολλές εβδομάδες, μπορεί το προϊόν να μη σου ταιριάζει ή να έχεις ερεθιστική αντίδραση.
Ρετινόλη ή κατεστραμμένος δερματικός φραγμός;
Εδώ είναι το σημείο που πολλοί μπερδεύονται. Η ρετινόλη μπορεί να προκαλέσει ήπια προσαρμογή. Αλλά όταν ο δερματικός φραγμός τα έχει δει όλα, το πρόσωπο αρχίζει να “φωνάζει”.
Σημάδια ότι έχεις πιέσει υπερβολικά το δέρμα σου:
- έντονο τσούξιμο ακόμα και με απλή ενυδατική
- ξεφλούδισμα που επιμένει
- κοκκινίλα που δεν υποχωρεί
- αίσθηση καύσου
- ξαφνική ευαισθησία σε προϊόντα που πριν ανεχόσουν
- τραχύτητα και αφυδάτωση
Σε αυτή την περίπτωση, δεν χρειάζεσαι περισσότερα ενεργά. Χρειάζεσαι λιγότερα. Κράτα τη ρουτίνα απλή μέχρι να ηρεμήσει το δέρμα.
Πώς να μειώσεις τις παρενέργειες της ρετινόλης
Η ρετινόλη θέλει στρατηγική. Όχι ενθουσιασμό τύπου “θα τη βάζω κάθε βράδυ και θα ξυπνήσω με νέο πρόσωπο”.
Ξεκίνα αργά
Ξεκίνα με 1-2 φορές την εβδομάδα το βράδυ. Αν το δέρμα σου το ανέχεται καλά, αύξησε σταδιακά.
Βάλε μικρή ποσότητα
Μια ποσότητα σε μέγεθος μπιζελιού είναι αρκετή για όλο το πρόσωπο. Περισσότερο προϊόν δεν σημαίνει καλύτερο αποτέλεσμα. Συνήθως σημαίνει περισσότερος ερεθισμός.
Χρησιμοποίησε ενυδατική
Μπορείς να εφαρμόσεις ενυδατική πριν ή μετά τη ρετινόλη. Για ευαίσθητο δέρμα, η μέθοδος “sandwich” βοηθά πολύ: ενυδατική, ρετινόλη, ξανά ενυδατική.
Απόφυγε πολλά ενεργά το ίδιο βράδυ
Μην τη συνδυάζεις από την αρχή με απολεπιστικά οξέα, δυνατή βιταμίνη C ή άλλα ερεθιστικά συστατικά. Το δέρμα σου δεν χρειάζεται skincare πάρτι κάθε βράδυ.
Μην ξεχνάς το αντηλιακό
Αν χρησιμοποιείς ρετινόλη, το αντηλιακό το πρωί δεν είναι προαιρετικό. Είναι μέρος της ρουτίνας. Η χρήση τη νύχτα και η καθημερινή αντηλιακή προστασία είναι βασικά μέτρα για καλύτερη ανεκτικότητα και ασφάλεια.
Ποιοι πρέπει να προσέχουν περισσότερο;
Η ρετινόλη δεν είναι για όλους, τουλάχιστον όχι με τον ίδιο τρόπο.
Χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή αν έχεις:
- πολύ ευαίσθητο δέρμα
- ροδόχρου ακμή
- έκζεμα ή διαταραγμένο δερματικό φραγμό
- συχνή ξηρότητα
- ενεργό ερεθισμό
- χρήση άλλων δυνατών δραστικών συστατικών
- πρόσφατες θεραπείες όπως peeling ή laser
Επίσης, τα ρετινοειδή, συμπεριλαμβανομένων των τοπικών μορφών, γενικά αποφεύγονται στην εγκυμοσύνη και όταν κάποια προσπαθεί να μείνει έγκυος. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων αναφέρει ότι τα τοπικά ρετινοειδή δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται κατά την εγκυμοσύνη ή από γυναίκες που σχεδιάζουν εγκυμοσύνη, ως προληπτικό μέτρο.
Πότε να σταματήσεις τη ρετινόλη;
Σταμάτα προσωρινά τη χρήση αν έχεις:
- έντονο κάψιμο
- επώδυνη κοκκινίλα
- πρήξιμο
- σκασίματα στο δέρμα
- έντονο ξεφλούδισμα
- εξάνθημα
- επιδείνωση ακμής που δεν μοιάζει με προσωρινή προσαρμογή
Αν έχεις επίμονα συμπτώματα, καλύτερα να μιλήσεις με δερματολόγο. Η ρετινόλη είναι χρήσιμο συστατικό, αλλά δεν πρέπει να γίνεται τεστ αντοχής.
Τι να χρησιμοποιήσεις αν δεν αντέχεις τη ρετινόλη;
Αν η ρετινόλη σε ερεθίζει, δεν σημαίνει ότι απέτυχες στο skincare. Σημαίνει απλώς ότι το δέρμα σου χρειάζεται άλλη προσέγγιση.
Πιθανές εναλλακτικές ή πιο ήπιες επιλογές:
- χαμηλότερη συγκέντρωση ρετινόλης
- retinal σε προσεκτική συχνότητα, αν ταιριάζει
- bakuchiol
- νιασιναμίδη
- αζελαϊκό οξύ
- πεπτίδια
- ceramides και συστατικά ενίσχυσης φραγμού
Το σωστό συστατικό εξαρτάται από τον στόχο σου: ακμή, δυσχρωμίες, λεπτές γραμμές, υφή, ευαισθησία ή όλα μαζί.
Το μυστικό: η ρετινόλη πρέπει να ταιριάζει στο δέρμα σου, όχι το αντίστροφο
Η ρετινόλη μπορεί να είναι εξαιρετική. Αλλά δεν είναι μαγικό φίλτρο και σίγουρα δεν είναι one-size-fits-all.
Η ίδια ρετινόλη που σε ένα άτομο δίνει glow, σε άλλο μπορεί να φέρει ξηρότητα και ερεθισμό. Παίζουν ρόλο ο τύπος δέρματος, η ευαισθησία, η κατάσταση του δερματικού φραγμού, τα υπόλοιπα προϊόντα της ρουτίνας και το πόσο συχνά τη χρησιμοποιείς.
Γι’ αυτό η προσωποποίηση έχει σημασία. Δεν αρκεί να ξέρεις ότι “η ρετινόλη είναι καλή”. Πρέπει να ξέρεις αν είναι καλή για εσένα, ποια μορφή σου ταιριάζει, πόσο συχνά να τη βάζεις και με ποια προϊόντα να τη συνδυάσεις.
Βρες αν η ρετινόλη ταιριάζει στη δική σου ρουτίνα
Πριν βάλεις ρετινόλη στο καλάθι σου, κάνε το skincare quiz και ανακάλυψε ποια προϊόντα ταιριάζουν πραγματικά στις ανάγκες της επιδερμίδας σου.
Το quiz αναλύει τον τύπο δέρματος, τις ανησυχίες, την ευαισθησία και τα συστατικά που ήδη χρησιμοποιείς. Έπειτα σου προτείνει κατάλληλα προϊόντα από την αγορά, εξηγεί γιατί ταιριάζουν σε εσένα και σου φτιάχνει ολοκληρωμένη πρωινή και βραδινή ρουτίνα.
Έτσι δεν αγοράζεις απλώς “μια ρετινόλη”. Χτίζεις ρουτίνα που βγάζει νόημα.
References
- American Academy of Dermatology Association. Retinoid or retinol?
- DermNet NZ. Topical retinoids / vitamin A creams: side effects and risks.
- Kolli SS, Pecone D, Pona A, Cline A, Feldman SR. Topical Retinoids in Acne Vulgaris: A Systematic Review. American Journal of Clinical Dermatology, 2019.
- European Medicines Agency. Updated measures for pregnancy prevention during retinoid use.